به مناسبت سی و چهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، آیین رونمایی از تازه ترین منشورات کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی با عنوان «گنجینه روایت حکمرانی» شنبه بیست و سه آبان یک هزار و چهارصد و پنج ساعت ده در کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی واقع در ضلع جنوب شرقی میدان بهارستان برگزار شد.
این برنامه با حضور محسن اسماعیلی معاون پارلمانی رئیس‌جمهور، حسین انتظامی، حاجی بابایی، نایب رئیس مجلس شورای اسلامی ، جمعی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی، اعضای هیئت امنای کتابخانه مجلس، کارکنان کتابخانه، شماری از اهالی فرهنگ، اساتید دانشگاه، پژوهشگران و اصحاب رسانه در محل کتابخانه مجلس شورای اسلامی برقرار شد.
در این آیین، ۱۵ عنوان کتاب از تازه‌ترین منشورات کتابخانه مجلس به ترتیب زیر رونمایی شد:
۱. قانونگذاری کیفری چین (گذار به سیاست پیشگیرانه در پرتو متمم هشتم قانون جزای چین) نوشته ینگ‌جی، ترجمه امیرکیا عامری‌ثانی و فاطمه محسنی؛
۲. نهاد ناظر در گذار (درآمدی بر کالبدشکافی تاریخی شورای نگهبان) نوشته مسعود معینی‌پور و مهدی مشکی‌باف؛
۳. حکمت عملی در سیاست‌نامه‌های فارسی به کوشش هوشنگ خسروبیگی؛
۴. رهنمودهای اتحادیه بین‌المجالس برای استقرار هوش مصنوعی در پارلمان‌ها ترجمه کیانوش بیاتی؛
۵. بایسته‌های تقنینی کیفرگذاری (اصول کیفرگذاری در نظام حقوق کیفری ایران) نوشتۀ نیما مُرَوّج؛
۶. فرایند توسعه: از قانون تا اجرا (تحلیل تعاملات مجلس شورای ملی و دولت در پیشبرد برنامه‌های توسعه عمرانی ۱۳۵۷-۱۳۴۱) نوشتۀ مرتضی نورایی، علی‌اکبر جعفری و کیمیا کشتی‌آرا؛
۷. الهیات عملی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نوشته رضا انصاری؛
۸. تحلیل مشارکت سیاسی در انتخابات ادوار پنجم تا بیست‌وچهارم مجلس شورای ملی در اصفهان نوشته مرتضی نورایی، محمد افقری و مرتضی دهقان‌نژاد؛
۹. هاتف شرقی (اسلام الهام گرفته از انقلاب اسلامی ایران در تجربه ترکیه مسلمان) ترجمۀ رامین مددلو؛
۱۰. رهنمودهای ایفلا برای کتابخانه‌های پارلمانی ترجمه کیانوش بیاتی؛
۱۱. طریقت جمع (درآمدی بر نظام تربیت عرفانی امام خمینی) نوشته مهدی شبان؛
۱۲. تذکره بی‌نظیر، تألیف میرسید عبدالوهاب افتخار دولت‌آبادی، تحقیق و تصحیح: امید سُروری؛
۱۳. نامه صدرا (ارج‌نامه استاد علی صدرایی خویی) به کوشش مجید جلیسه؛
۱۴. فهرست اسناد کتابخانه مجلس شورای اسلامی (اسناد عرایض دوره نهم مجلس شورای ملی) جلد پانزدهم به کوشش مریم نیل‌قاز؛
۱۵. دیوان جنید شیرازی؛ سروده معین‌الدین ابوالقاسم جنید شیرازی، تصحیح: امید سُروری.
سخنرانی پیرامون کتاب و کتابخانه و تجلیل از کتابدار برگزیده، از دیگر بخش‌های این برنامه بود.
سید باقر میرعبداللهی معاون پژوهش کتابخانه مجلس، نخستین سخنران این برنامه بود که به ارائه گزارش و اعلام برنامه موزه و کتابخانه و مرکز اسناد مجلس تا آذر ماه سال جاری (هفته پژوهش) پرداخت و وعده انتشار و رونمایی ۱۵ جلد کتاب دیگر را داد.
مسعود معینی‌پور ضمن قدردانی از رؤسای سابق کتابخانه مجلس، با اشاره به رسالت این نهاد در حوزه تولید میراث مکتوب و صیانت از آن اظهار داشت: حفظ، نگهداری و بازنشر میراث گذشتگان و انجام پژوهش‌های بنیادین، بخش مهمی از رسالت ماست؛ در کنار آن، تولید آثار مفید متناسب با مسائل آینده کشور و جهان نیز در دستور کار قرار دارد.
وی با اشاره به روند طولانی و برنامه‌ریزی‌شده تولید آثار علمی در این مجموعه افزود: فرآیند تدوین، سفارش یا شناسایی بسیاری از کتاب‌هایی که تا پایان سال منتشر می‌شوند یا حاصل تلاش‌های دو سال گذشته است، از حداقل ۱۸ ماه پیش آغاز شده و اکنون ثمره آن گام به گام قابل مشاهده است.
معینی‌پور با تأکید بر اهمیت بازخوانی «تراکم تجربی پنج دهه گذشته جمهوری اسلامی» بیان کرد: این تجربه گران‌بها نیازمند بازخوانی دقیق در حوزه‌های فرهنگ، علم، سیاست، اقتصاد، مسائل اجتماعی و بین‌المللی است. بر همین اساس، کتابخانه مجلس با مشورت نخبگان و هیئت محترم، شعار «گنجینه روایت حکمرانی» را برگزیده است؛ چرا که این مجموعه نخستین سامانه علمی مستقر در فضای حکمرانی کشور به‌شمار می‌رود.
وی خاطرنشان کرد: سنخ آثار در دست انتشار این مرکز—شامل کتاب‌ها، اسناد پژوهشی، مطالعات مطبوعاتی و تصحیح متون خطی—با رویکردی ناظر بر نحوه مواجهه با تراکم تجربی پنج‌دههٔ اخیر تدوین شده است؛ سرمایه‌ای بی‌بدیل در تاریخ معاصر که قابلیت رقابت با نهادهای ساختاری کشورهای بزرگ را دارد. این تجربه، از دوران مشروطه و شورای ملی تا دوره‌های اول تا دوازدهم مجلس شورای اسلامی، مباحث ارزشمندی را پیش روی پژوهشگران قرار می‌دهد.
معینی‌پور در بخش دیگری از سخنان خود به نمونه‌ای از آثار پژوهشی جدید اشاره کرد و گفت: به عنوان نمونه، در تجربه‌ای که در خصوص جایگاه «شورای نگهبان» به عنوان خط نگهبانِ تطبیق قوانین با شرع و قانون اساسی وجود دارد، این پرسش مطرح شده که آیا مسئولیت اجتماعی متوجه این نهاد است یا خیر؟ پاسخ به این پرسش، رویکرد مطالعه پنج دهه اخیر و افق آینده شورای نگهبان در حوزه‌هایی چون احراز صلاحیت‌ها و تأیید قوانین را به سمت ابعاد جدیدی هدایت می‌کند.
در پایان، وی ضمن خیرمقدم به مهمانان و تقدیر از همکاران معاونت پژوهشی کتابخانه مجلس، نویسندگان، مؤلفان و مترجمان، از حضور دکتر اسماعیلی و دیگر مدعوین تشکر کرد و با اشاره به محدودیت‌های فضای برگزاری به دلیل ملاحظات امنیتی مجاورت با مجلس شورای اسلامی، ابراز امیدواری کرد که استمرار این نشست‌ها و اشتیاق چهره‌های سیاسی و اجرایی به حوزه کتاب، زمینه‌ساز پویایی بیش از پیشِ فعالیت‌های فرهنگی باشد.
در ادامه این نشست، حسین انتظامی به ایراد سخنان خود پرداخت و با اشاره به ایجاز در گفتار خود گفت: خوشبختانه سخنرانی من کوتاه خواهد بود و طرح چند نکته خلاصه را کافی می‌دانم.
وی انتظار اول خود را معطوف به پیشینه پارلمانی کشور کرد و افزود: همان‌طور که اشاره شد، ما از ۱۲۰ سال سابقه پارلمانی برخورداریم؛ مفهومی که در مقایسه با بسیاری از کشورهای منطقه، یکی از ویژگی‌های بارز تمدنی ما به شمار می‌رود. بنابراین، انتشار اسناد و آثار گران‌بهای موجود در کتابخانه مجلس، نشان‌دهنده ابعاد تمدنی، ظرفیت‌های تبلیغی جمهوری اسلامی و منبعی درس‌آموز برای آشنایی دیگران با مفاهیم مردمی است که فی‌نفسه ارزش بالایی دارد.
وی نکته دوم را به موضوع دسترسی به اطلاعات اختصاص داد و گفت: این مسئله را باید قدر دانست که متأسفانه گاه در چنین مراکزی نوعی «بخیل‌بودن اطلاعاتی» وجود دارد. در دوران تصدی دوست مشترکمان، جناب آقای دکتر جعفریان، انقلابی در راستای آزادسازی اطلاعات و فراهم‌کردن دسترسی پژوهشگران به منابع آغاز شد و خوشبختانه این رویه همچنان ادامه دارد که از این بابت هم جای قدردانی و هم تبریک دارد.
انتظامی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به فهرست آثار ارائه‌شده در این مراسم خاطرنشان کرد: بررسی اجمالی فهرست این آثار نشان می‌دهد که بخش مهمی از آن‌ها به جنبه‌های تقنینی اختصاص یافته و قطعاً می‌تواند کمک شایانی به پژوهشگران و نمایندگان محترم مجلس نماید. وی در پایان برای تمامی دست‌اندرکاران این مجموعه آرزوی توفیق کرد.
در ادامه مراسم و پس از تقدیر از کتابدار نمونه، فریناز متشرعی توسط معینی پور، محسن اسماعیلی پشت تریبون قرار گرفت.
محسن اسماعیلی در این مراسم با تبریک انتشار آثار ارزشمند جدید و ابراز امیدواری نسبت به بهبود وضعیت کتاب در کشور، به بیان خاطرات خود از سال‌های نوجوانی و جوانی و انس دیرین با کتابخانه مجلس پرداخت و یاد و خاطره بزرگان این حوزه، از جمله مرحوم آقای حائری را گرامی داشت.
معاون رئیس‌جمهور در ادامه به نقد دو نگاه افراطی و تفریطی در عرصه کتاب و پژوهش پرداخت و گفت: در حوزه کتاب با دو نگاه نادرست مواجه‌ایم؛ نگاه نخست متعلق به کسانی است که به پندار خود با نادیده‌گرفتن میراث گذشته، به نوآوری می‌بالند، و نگاه دوم متعلق به کسانی است که معتقدند «هرچه لازم بوده پیشینیان نوشته‌اند و نیازی به تألیف جدید نیست». هر دو نگاه اشتباه است. کاروان علم همواره در حال حرکت است و وظیفه ما مرشکنی علمی و عرضه ظرف‌های نو است؛ چنان‌که ابن‌ادریس حلّی در مقدمه «سرائر» زیان‌بارترین جمله برای بشریت را همین پندار می‌داند که گویی حرفی برای گفتن نمانده است. از سوی دیگر، نباید از ارزش تاریخ علم و ضرورت احیای آثار گذشتگان غافل بود.
اسماعیلی با اشاره به ظرفیت‌های عظیم کتابخانه مجلس و دسترسی به منابع دست‌نخورده تاریخی، تأکید کرد: مطالعه مشروح مذاکرات ادوار مجلس شورای اسلامی در سال‌های گذشته، گنجینه‌ای بسیار آموزنده و کاربردی برای پژوهش‌های حقوقی و علمی فراهم کرده است. وی با تمجید از رویکرد آزادسازی اطلاعات که در دوران مدیریت دکتر جعفریان در این مرکز آغاز شد، خواستار استمرار این رویه و اختصاص بودجه مناسب به کتابخانه مجلس شد تا امکان احیا و انتشار آثار با بهای مناسب یا حتی رایگان (با الهام از اندیشه مرحوم محمود حکیمی درباره ضرورت رایگان‌بودن نان برای جسم و کتاب برای روح) فراهم گردد.
وی همچنین با استناد به سیره بزرگان و اخلاق‌مداری عالمان دینی در پاسداشت حقوق پیشینیان — از جمله دقت نظر علامه طباطبایی در ذکر اسامی راویان و رویکرد علامه مجلسی در تدوین بحارالانوار — تصریح کرد: آثار مکتوب گذشتگان، شناسنامه و هویت ملی و فرهنگی ایرانیان و میراثی متعلق به بشریت است.
اسماعیلی در بخش پایانی سخنان خود، ایستادگی ملت ایران در برابر هجمه‌های جهانی را ریشه‌دار در یک فرهنگ و پیشینه چهارصدساله دانست و ضمن اشاره به مباحث فقهی پیرامون مالکیت فکری و بهره‌گیری از دستاوردهای علمی دیگران، از تلاش‌های دست‌اندرکاران کتابخانه مجلس و معاونت پژوهشی تقدیر کرد و ابراز امیدواری نمود که با تأمین بودجه مناسب، حجم و کیفیت فعالیت‌های این مرکز در آینده چندین برابر شود.
نظر شما